Kippen zijn zeer sociale dieren die in groepen leven, bestaande uit één of meerdere hanen en meestal veel meer hennen.
Pikorde
Kippen bepalen de groepsdynamiek via pikgedrag, beter bekend als de ‘pikorde’. In een nieuw gevormde groep is de oudste haan vaak de leider, maar in hobbykippenkoppels is dit meestal de grootste en meest dominante hen.
De pikorde werkt precies zoals je zou verwachten. De hoogste kip pikt de volgende in rang, die op haar beurt weer de kip daaronder pikt. Kippen onderaan de rangorde worden vaak door alle hoger geplaatste dieren gepikt.
In de praktijk ontstaat deze hiërarchie door sociale interacties zoals pikken, achterna jagen, geluiden maken en het beschermen van voedsel en andere middelen.
Kippenhiërarchie
De hiërarchie binnen een toom bepaalt de rangorde en beïnvloedt hoe kippen eten, paren en toegang krijgen tot middelen.
Dominante kippen krijgen meestal als eerste toegang tot voer, favoriete zitstokken en partners. Lager geplaatste kippen tonen onderdanig gedrag, zoals oogcontact vermijden, wegbewegen of door de knieën gaan wanneer een dominante kip nadert.
Je herkent dit gedrag misschien bij geslachtsrijpe hennen wanneer jij dichterbij komt – ook jij wordt als dominant gezien.
Zodra de pikorde is vastgesteld, blijft deze meestal stabiel, maar veranderingen kunnen optreden wanneer kippen de groep verlaten of worden toegevoegd.
Na het overlijden of verwijderen van een kip schuiven alle lager geplaatste dieren automatisch een plek op in rang.
Bij pestgedrag kan het helpen om de agressor enkele dagen apart te zetten. Een hondenbench met voer en water is hiervoor een praktische tijdelijke oplossing.
Wanneer ze terugkeert, is de groepsdynamiek vaak veranderd en is de agressie verminderd. Daarom is het beter om meerdere nieuwe kippen tegelijk toe te voegen in plaats van één enkele. Extra tijdelijke voer- en drinkbakken helpen ook om territoriaal gedrag te verminderen.
Als pikken bloed veroorzaakt, moet het slachtoffer altijd direct worden weggehaald en behandeld. Kippen zijn alleseters en bij het zien en ruiken van bloed komt hun ‘innerlijke dinosaurus’ naar boven!
Interessant genoeg: als er nog maar één kip uit de oorspronkelijke groep overblijft, zal zij altijd de leider zijn van een nieuwe toom – zelfs als ze de kleinste is.
Hoewel het systeem voor ons hard lijkt, is het volledig natuurlijk bij kippen en moet het niet worden vermenselijkt. Houd toezicht, maar grijp zo min mogelijk in. Schuilplekken en anti-pikspray voor nieuwe kippen kunnen helpen.
Na enkele dagen keert meestal de rust terug. Omdat elke verandering de groepsdynamiek verstoort, is het beter om meerdere kippen tegelijk toe te voegen dan verspreid over weken of maanden.
Zitstokken in het kippenhok
Waar kippen ’s nachts zitten of slapen, bevestigt hun rang binnen de groep. Hooggeplaatste kippen kiezen altijd de hoogste zitstok.
Dit maakt ze moeilijker bereikbaar voor roofdieren op de grond. Lager geplaatste kippen zitten daaronder, met de laagste rang onderaan. Dat maakt de Wagon het ideale kippenhok: met drie niveaus zitstokken voor maximaal 8 grote kippen of 15 krielkippen. Elke zitstok is eenvoudig te verwijderen voor kippen die niet graag op stok gaan.
Er wordt gezegd dat hier de uitdrukking ‘van grote hoogte op je hoofd krijgen’ vandaan komt – je kunt je het wel voorstellen! Samen naast elkaar slapen versterkt bovendien de sociale band binnen de groep, een voorbeeld van toomsynchronisatie.
Gestreste kippen pikken elkaar vaker. Dit ‘beschadigend pikken’ heeft weinig te maken met hiërarchie en ontstaat vooral door ruimtegebrek en te weinig mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen.
In grote commerciële koppels komt beschadigend pikken veel voor en wordt het veroorzaakt door:
- grote aantallen kippen zonder duidelijke sociale rangorde
- onvoldoende ruimte en verrijking, wat stress veroorzaakt
- opfok onder kunstlicht als kuiken, wat leidt tot verveling en oververmoeidheid
- het ras zelf – hoge legproductie hangt vaak samen met verhoogde agressie, vooral bij bruine legkippen
